Over het college
16 oktober 2009: Cliëntgerichte coaching en counseling
Docent: dhr. dr. M.A. van Kalmthout
Na de psychoanalyse en het behaviorisme noemt men de humanistische benadering wel de derde weg. Vooral Maslow hield de psychologie een aantal belangrijke waarden voor. Hij vond dat deze te veel gericht was op neurotisch functioneren (psychoanalyse) of op mechanistische verklaringen (behaviorisme). In zijn opvatting dient men zich meer bezig te houden met de hogere menselijke motieven en zelfontwikkeling. Binnen de humanistische benadering gaat men ervan uit dat de westerse mens te eenzijdig rationeel is geworden, overheerst wordt door de technologie en vervreemd is van gewaarwordingen en emoties. Men legt daarom extra nadruk op ervaringsgerichte en non-verbale manieren om iemands functioneren te veranderen. Dit is een belangrijke stap in de richting van een holistische benadering. De nadruk ligt niet op het lichaam of de geest, maar op beide. Bovendien schenkt men ook aandacht aan de interpersoonlijke relaties, de wisselwerking in het gezin, sociale netwerken, sociaal-culturele invloeden en economische, ecologische en soms zelfs politieke factoren.
De invloedrijkste grondlegger van deze benadering is Carl Rogers, een Amerikaans psycholoog. Als humanist ging hij er vanuit dat elk individu streeft naar het ontplooien en optimaal benutten van de eigen mogelijkheden en talenten. Als één van de eersten bestudeerde hij niet alleen het therapeutische proces op een systematische manier, maar hij ontwikkelde tevens een eigen werkvorm, de client-centered of non-directieve therapie genoemd. In de oorspronkelijke werkwijze geeft de therapeut -door Rogers counselor genoemd- geen richting aan de cliënt(e), interpreteert niet en geeft geen advies, behalve ter aanmoediging of verheldering. Uitgangspunt hierbij is dat de cliënt(e) uiteindelijk zelf het beste de eigen problemen kent en kan hanteren. Centraal staan de mogelijkheden die in ieder mens aanwezig zijn. Het is de taak van de coach/counselor die mogelijkheden te helpen ontdekken en benutten. Hiertoe wordt een niet-beoordelende, accepterende sfeer gecreëerd.
De Rogeriaanse kernbegrippen en werkvormen zijn de norm geworden binnen psychotherapie, coaching en counseling en vormen de basis van de meeste trainingen in gespreksvoering. De cliëntgerichte benadering is sterk in ontwikkeling en er zijn vele varianten.
Behalve voor de hulpverlening is de humanistische benadering ook voor organisaties enorm belangrijk. Moderne bedrijven beschouwen zichzelf namelijk als lerende organisaties, die zowel gericht zijn op de groei en ontwikkeling van de organisatie als op die van de medewerkers en teamleden. Voor veel mensen is werk een uitdrukking van hun persoonlijke identiteit en een mogelijkheid om zich te ontplooien. Zelfsturing, zelfcontrole en zelf verantwoordelijkheid nemen en keuzes maken zijn daarbij cruciaal. Effectieve coaches kunnen zin geven aan het werk. Coachen is geen onderwijzen, maar bevordert wel het leren. De bedoeling is dat medewerkers of teams zèlf sturing gaan geven aan hun functioneren, dit eventueel bijstellen en zo hun professionele en persoonlijke kwaliteiten verder ontwikkelen.
Niet alleen cliënten, maar ook medewerkers binnen organisaties hebben een fundamentele behoefte om gerespecteerd, gewaardeerd en erkend te worden. Aanmoediging is essentieel om hun betrokkenheid bij de organisaties en hun productiviteit te vergroten. Juist met het oog hierop krijgen (personeels)managers dan ook steeds meer de rol van coach/counselor. In die hoedanigheid moeten zij beschikken over de psychosociale vaardigheden om begripsvol, ondersteunend en helpend aanwezig te kunnen zijn in plaats van controlerend of besturend. Een coachende managementstijl is allesbehalve ‘soft’, maar eerder een onontbeerlijk element binnen iedere organisatie.
In het college gaat de docent in op uiteenlopende kernbegrippen en werkvormen, die zijn ontleend aan de cliëntgericht-experiëntiële benadering.
Over de docent
Dr. M.A. van Kalmthout was jarenlang universitair hoofddocent aan de vakgroep Klinische Psychologie en Persoonlijkheidsleer van de Katholieke Universiteit Nijmegen. Daarnaast is hij vrijgevestigd psychotherapeut en publicist. Hij publiceerde over de grondslagen en geschiedenis van de psychotherapie en de persoonsgerichte benadering van therapie en counseling. Recent verscheen van zijn hand een boek over de relatie tussen psychotherapie en de zin van het bestaan. In al zijn publicaties neemt de cliëntgerichte benadering een centrale plaats in.