SPIRITUELE INTELLIGENTIE IN LEVEN EN WERK – J.P. Wils
Mensen zoeken naar antwoorden op vragen naar hun essentie, naar de zin van het bestaan in een wereld waar steeds meer zekerheden verdwijnen. Een wereld die zich kenmerkt door grote verdeeldheid, (gewapende) conflicten, terrorisme, milieuvervuiling en levensbedreigende ziekten. De mens zoekt dan ook naar iets meer, naar iets wat materiële waarden overstijgt, streeft ernaar de innerlijke kwaliteiten naar buiten te brengen en te benutten in de concrete wereld. Spiritualiteit neemt dus in ons leven een geheel eigen plaats in. Spiritualiteit is echter een beladen woord. Zeker in het bedrijfsleven bestaat enige achterdocht en terecht. Tenzij je spiritualiteit verstaat zoals het Europees Instituut dat bedoelt. Spiritualiteit draagt er in onze optiek toe bij dat mensen de fundamentele betekenis en het doel van hun leven en werk leren kennen. In deze omschrijving staat spiritualiteit niet ver af van gezond verstand en doet het recht aan de behoefte van mensen aan een zinvol bestaan en zinvol werk.
Veranderende vragen van medewerkers
Ook binnen de wereld van het bedrijfsleven klinkt de roep om spiritualiteit. De grote vragen waarmee managers en andere leidinggevenden tegenwoordig worden geconfronteerd hebben niet meer zozeer te maken met structuren en taakverdelingen, maar met de menselijke psyche. Medewerkers die louter ‘voor het geld’ zich langdurig aan een werkgever verbinden, worden een zeldzame groep ten opzichte van degenen die vooral uit zijn op verantwoordelijkheid en zoeken naar betekenis binnen de context van de organisatie.
Eenheidsbewustzijn
Managers met spirituele leiderschapskwaliteiten leveren daaraan een wezenlijke bijdrage. De kwaliteiten van deze managers zijn geënt op wat wordt genoemd ‘eenheidsbewustzijn’. Dat houdt in dat er sprake is van een onlosmakelijke verbinding tussen henzelf en de ander, henzelf en de wereld. Hun leiderschap is voornamelijk gebaseerd op visie. Dat gaat verder dan een bepaalde doelstelling of mission statement. Het is een toekomstbeeld van wat men wil bereiken, gevoed door verlangens, levensdoelen, wezenlijke talenten en medemenselijkheid. Tenslotte is integriteit ook een basis van spiritueel leiderschap. Integriteit overtuigt en brengt rust en veiligheid. Dat schept verbinding met de omgeving, bouwt vertrouwen en sterkt de positie van de leider. De gevolgen zijn dat medewerkers dezelfde kwaliteiten gaan ontwikkelen en er binnen organisaties open communicatie en een sterk gemeenschapsgevoel ontstaan.
Thema’s van spirituele bewustzijnsontwikkeling
In de opleiding geeft de docent meerdere colleges die met elkaar samenhangen. In dit college wordt ingegaan op thema's van spirituele bewustzijnsontwikkeling. Veel mensen hebben moeite met religieuze instituten, geloofssystemen en goeroes. Wat houdt het in een "spiritueel" mens te zijn en volstrekt op eigen benen te staan? Hoe ziet het leven eruit als we het zien als een leerschool die mensen helpt door ervaring en zelfonderzoek tot een helder bewustzijn te komen, dat "wakker" is in het hier en nu? Conflicten zijn eveneens een wezenlijk deel van ons leven. Op de "scharniermomenten" van ons leven blijken conflicten vaak een cruciale rol te hebben gespeeld. In een volgend college legt de docent een verbinding tussen spiritualiteit en het anders, bewuster en effectiever omgaan met conflicten.
MINDFULNESS IN LEVEN EN WERK – C. Grijns
Mindfulness krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht. Het begrip is geworteld in de boeddhistische traditie en is lastig te vertalen. Men spreekt wel van bewustwording of opmerkzaamheid, maar ‘aandachtig-zijn’ komt misschien nog het meest in de buurt. Er wordt een bepaalde gemoedstoestand mee bedoeld, waarbij je helder waarneemt wat je op een bepaald moment denkt of voelt. Met onverdeelde aandacht ben je hierbij volledig aanwezig zonder dat te veroordelen, hierover te fantaseren of te piekeren. Het gaat er bij mindfulness dus ook om al die ervaringen met een bepaalde mildheid te accepteren. En dat betekent niet dat mensen tevreden moeten zijn met de dingen zoals ze zijn en dat ze erin berusten. Het betekent eerder de bereidheid om gevoelens en gedachten te zien zoals ze zijn.
Behalve niet-veroordelend aandachtig-zijn bij het moment, wordt met mindfulness ook een speciale meditatietechniek aangeduid waarmee je die geestestoestand kunt bereiken. Met deze aandachttraining leer je je aandacht vanuit een onderzoekende en aanvaardende houding bewust te richten op wat je in het hier-en-nu ervaart. Eén van de grondleggers van deze benadering is de Amerikaanse Jon Kabat-Zinn (van oorsprong moleculair bioloog; emeritus hoogleraar geneeskunde Universiteit van Massachusetts). Meer dan dertig jaar geleden begon hij met de beoefening van vipassana- of inzichtmeditatie, een oude beproefde meditatietechniek die haar oorsprong vindt in het boeddhisme, zoals dat in Thailand en Birma beoefend wordt. Hij bemerkte aan den lijve de ontspannende en ruimtescheppende effecten en wilde er graag iets mee gaan doen. De aanpak van Kabat-Zinn werd bekend als ‘Mindfulness-Based Stress Reduction’ of Stressreductie door Aandachttraining. Een paar jaar geleden werd een variant ontwikkeld voor het voorkomen van terugval na een depressie (Aandachtgerichte Cognitieve Therapie). Andere specifieke doelgroepen zijn mensen die veel piekeren, stress, angst of (manisch) depressieve klachten, slaap- of concentratieproblemen hebben. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat bij het overgrote deel van de deelnemers er een blijvende vermindering is van zowel lichamelijke als psychische klachten.
Maar ook voor mensen zonder dergelijke problemen blijkt aandachttraining de kwaliteit van leven te verhogen en het functioneren te verbeteren. Aandachttraining biedt de mogelijkheid om eens bij zichzelf ‘stil te staan’, weer te merken (voelen) wat werkelijk van belang is in het leven, en daar ook vorm aan te geven. Mensen zijn beter in staat zich te ontspannen, hebben meer energie en levenslust. Het zelfvertrouwen verbetert en stressvolle gebeurtenissen zijn beter te hanteren. Met aandachttraining kunnen mensen in privé en werk beter inspelen op verbale en non-verbale signalen vanuit de omgeving. Het relativeert en ondersteunt het empatisch vermogen, waardoor ze anderen veel beter kunnen begrijpen en invoelen. Verder zorgt een groter zelfinzicht er voor dat mensen minder beheerst worden door onze eigen emoties en minder gemakkelijk in de valkuilen van overdracht en tegenoverdracht terechtkomen.
En last but not least is aandachttraining, hoewel confronterend, gewoon heel plezierig en inspirerend om te doen.
In dit college gaat Chris Grijns in op de (wetenschappelijke) achtergrond, de werkwijze en mogelijke werkingsmechanismen van de mindfulness benadering. Ook wordt stilgestaan bij de wijze waarop de aandachttraining zowel privé als in de eigen werksituatie kan worden toegepast. Een gedeelte van het college bestaat uit het zelf experimenteren met aandachtsoefeningen. Tot slot wordt de verwerkingsopdracht toegelicht, die voor dit onderdeel gekozen kan worden.