Jubileumevent 25 jaar Europees Instituut de Baak

 

Op 24 juni vierden we ons 25-jarig jubileum. Op het programma stond o.a. een mini-college door Paul Verhaeghe.

Minicollege Paul Verhaeghe: Wees jezelf… maar hoe dan?
In dit minicollege nam Paul Verhaeghe ons in een boeiende tocht mee naar wie we zijn als mens en professional. Duidelijk werd dat onze identiteit voor een groot deel wordt bepaald door de context waarin we leven. De huidige neoliberale samenleving gaat ervan uit dat individuen geheel verantwoordelijk zijn voor hun eigen succes of… falen. Die druk om succesvol te zijn, eist een hoge tol. Mensen zijn eenzamer dan ooit en zonder maatschappelijk succes word je al snel gediskwalificeerd als loser of als patiënt. Wie hiervoor hulp zoekt, heeft weinig baat bij de moderne psychotherapie. De kortdurende werkwijze volgens strikte protocollen met steeds vaker pillen als ‘oplossing’, past niet bij hun problematiek. Een crisis op het gebied van identiteit en begeleiding is volgens Verhaeghe het gevolg. In hoeverre bieden andere vormen van begeleiding zoals coaching en counseling hiervoor een alternatief?

Paul Verhaeghe
Paul Verhaeghe is van opleiding klinisch psycholoog, van vorming psychoanalyticus. Als gewoon hoogleraar is hij verbonden aan de universiteit van Gent. Hij is auteur van spraakmakende boeken als Identiteit, Autoriteit en Het einde van de Psychotherapie en is een veelgevraagd spreker.

Korte inhoud
Als baby hebben we geen identiteit, die verwerven we gaandeweg, als product van de interactie met onze omgeving. We nemen heel veel over – wat meteen een flink stuk determinatie inhoudt – maar we weigeren ook heel wat – en dat opent een stuk keuzevrijheid en originaliteit. Het resultaat daarvan is ‘onze’ identiteit, die we het best kunnen begrijpen als een constructie samengesteld uit cruciale verhoudingen met belangrijke anderen (het andere geslacht, onze gelijken, onszelf, autoriteit). Ik ben wie ik ben doorheen mijn verhouding met anderen. Een dergelijke constructie is nooit af, vandaar dat we ook kunnen veranderen.

Als constructie wordt onze identiteit zeer sterk bepaald door de dominante spiegelbeelden die de maatschappij ons voorhoudt. Wanneer die beelden veranderen, dan verandert onze identiteit. Dit is de laatste twintig jaar zeer ingrijpend gebeurd onder invloed van het neoliberalisme. Tegenwoordig is dit neoliberale mensbeeld erg doorgeslagen, waardoor we er ons steeds minder goed bij voelen. De ideeën van maakbaarheid en competitiviteit hebben ons veroordeeld tot een steeds sterkere wedijver met anderen én met ons ‘eigen’ spiegelbeeld. De resultaten zijn er dan ook naar: nooit waren de cijfers voor angst, depressie en burn-out zo hoog als vandaag.

De ironie is dat ook de hulpverlening ondertussen onderhevig is aan het vrijemarktdenken en in functie daarvan werkt. Mensen helpen betekent al te vaak hen oplappen en ondersteunen om opnieuw in de ratrace te stappen. Kortom: de therapeut als ‘manager’, zoals Alasdair McIntyre in 1981 al voorspelde. M.i. is het helemaal geen toeval dat er zoveel vraag is naar coaches. De reguliere hulpverlening, zeker als ze geprotocolliseerd verloopt, biedt niet de antwoorden die mensen vragen. Een geïndividualiseerde aanpak kan dat wel, op voorwaarde dat coaches niet in dezelfde valkuilen stappen.

Wil  je meer lezen over Paul Verhaeghe? Via deze link open je een artikel in het Tijdschrift voor Begeleidingskunde. Het artikel kwam tot stand op basis van zijn boeken en een persoonlijk gesprek met hem.